تبليغاتX
اندیشه هایمان پرسه میزد پیوسته و بی مرز - با یاد استاد
A saucer full of secrets

امروز سالروز وفات استاد بنام موسقی سنتی ایران زمین  استاد غلامحسین بنان است ایشان در طول عمر ۷۴ ساله خود صفحات زرینی بر تتاریخ موسیقی کشورمان افزودن که هر کدام یادآور لحظات از زندگی تاریخی ایران است که مهمترین آن آهنگ ای ایران می باشد که در زیر داستان ساخت این آهنگ آمده است :

 مهر ماه سال ۱۳۲۳ در تالار دبستان نظامی دانشکده افسری فعلی سرود ای ایران در حضور جمعی از چهره های فعال موسيقی ايران برای اولین بار به طور رسمی اجرا شد. این اجرا توسط بنان خواننده نام آشنای ایران صورت گرفت.
اگرچه نام بنان در موسيقی آوازی ايران شهرتی افسانه ای دارد، اما اسفنديار قره باغی نیز اجرای زیبایی از اين سرود دارد. قره باغی از صدايی پر و استوار برخوردار بود و بسياری از سرودهای حماسی حاصل صدای وی است.
اين قطعه را روح الله خالقی آهنگساز نامدار روی شعری از حسين گل گلاب ساخت. ويژگی شعر ای ايران آن است که تمام واژگان آن به زبان فارسی است و واژگان بيگانه در آن راه نيافته است.
سرود ای ايران در فضايی حماسی و در آواز دشتی ساخته شده است. گفته می شود که ملودی اصلی و پايه ای کار از برخی نغمه های موسيقی بختياری که از فضايی حماسی برخوردار است، گرفته شده است.
با پرداخت و تنظيم حرفه ای زنده ياد خالقی اين سرود در اجرای نخست به صورت کر خوانده شد، اما ساختار محکم شعر و موسيقی آن سبب شد تا در دهه های بعد خوانندگان آن را به صورت تک خوانی هم اجرا کنند.
نواب صفا در کتاب خاطرات خود به نقل از دکتر حسین گل گلاب، شاعر این سرود آورده است: «وقتی در سال 1323 ایران تحت اشغال متفقین بود. بعدازظهر یکی از روزهای تابستان در خیابان شاهد حرکات دور از نزاکت بعضی از سربازان خارجی با مردم بودم. از ناراحتی نمی دانستم چه کنم، بی اختیار راه انجمن موسیقی را که تازه تأسیس شده بود، پیش گرفتم. وقتی خالقی مرا دید گفت: چرا ناراحتی؟ واقعه را برایش تعریف کردم. او گفت ناراحتی تأثیری ندارد بیا کاری کنیم و سرودی بسازیم. این بود که سرود ای ایران خلق گردید.»
می گویند زمانی که نیروهای انگلیسی و دیگر متفقین، تهران را اشغال کرده بودند. حسین گل گلاب تصنیف سرای معروف، از یکی از خیابان های مرکزی شهر می گذرد. او می بیند که بین یک سرباز انگلیسی و یک افسر ایرانی، بگو مگو شده است. سرباز انگلیسی، کشیده محکمی به گوش افسر ایرانی می زند.
گل گلاب، پس از دیدن این صحنه، با چشمان اشک آلود به دیدن روح الله خالقی، موسیقی دان می رود و ماجرا را تعریف می کند.
خالقی می پرسد، ماجرا چیست؟ او ماجرا را تعریف می کند و می گوید:
«کار ما به اینجا رسیده که سرباز اجنبی توی گوش نظامی ایرانی می زند؟» و با همان حال، می سراید:
ای ایران ای مرز پر گهر
ای خاکت سرچشمه هنر
...
ای ایران بارها در زمان حیات خالقی و شاعرش، گل گلاب، اجرا شد. در ارکستری که اکثرا توسط هنر جویان هنرستان موسیقی در دوره مدیریت خالقی تشکیل شده یود، و چهره های آشنایی چون ارفع اطرایی، هوشنگ ظریف، افلیا پرتو، گلنوش خالقی و انوشیروان روحانی در آن قرار داشتند. »
احمد رضا احمدی به اشتیاق و استقبال مردم از این سرود اشاره می کند: «کاری که حقیقت در آن حضور داشته باشد، در دل مردم رسوخ می کند. پیام شاعر و آهنگسازی که تحت تاثیر یک واقعه و از روی تعصب ملی اثری خلق می کنند به جان مردم می نشیند.»
اما پری بنان، همسر غلام حسین بنان، معتقد است:« این سرود یک سرود ملی به معنای واقعی است. یادم می آید وقتی که امام خمینی بعد از سال ها به ایران آمد موقع پیاده شدن ایشان از هواپیما مردم در حالی که سرود ای ایران پخش می شد، نقشه ایران را گلباران کردند.
من از مرحوم بنان شنیده ام که گل گلاب تحت تاثیر صحنه ای که او در یکی از خیابان های شهر دیده، این شعر را سروده است.»
اوایل انقلاب اين سرود برای مدت کوتاهی به عنوان سرود ملی از راديو و تلويزيون پخش می شد، ‌اما با استفاده های سیاسی بعضی گروه ها، چند سالی پخش آن از رسانه های داخلی ايران حذف شد.در حال حاضر، در ده سال گذشته به تناوب از اين سرود در مناسبت های مختلف ملی و تاريخی استفاده شده و می شود.
فخر الدینی معتقد است: «سرود ای ایران از معدود سرودهايی است که به بهترین صورت شیوه موسیقی ایران را نشان می دهد. بیشتر سرودهایی که در کشور های مختلف ساخته می شود، در دو گام ماژور و مینور ساخته می شود. اما سرود ای ایران در هیچ یک از این دو گام نیست بلکه در مایه دشتی ساخته شده و به همین خاطر بیشتر از دیگر سرود ها ایرانی است.»
بافت اين سرود و اشعار آن به گونه ای است که تمامی گروه های سنی از کودک تا بزرگسال می توانند آن را اجرا کنند. همين ويژگی سبب شده است تا اين سرود در تمامی مراکز آموزشی و حتی کودکستان ها قابليت اجراداشته باشد. علاوه بر این، اين سرود به لحاظ امکانات اجرايی و ساختار آنقدر ساده است که هر گروه، يا فردی می تواند آن را به راحتی و حتی بدون ساز نيز اجرا کند
پای اين سرود به سينما هم کشيده شد. در سال های پايانی دهه شصت ناصر تقوايی فيلمساز صاحب نام ايرانی از زنده ياد حسين سرشار، خواننده صاحب نام موسيقی کلاسيک و اپرا، خواست نقش معلم سرودی را بر عهده بگيرد که به دانش آموزان سرود ای ايران را آموزش می دهد.
اين فيلم که نام ای ايران را بر خود داشت در فضايی کميک ماجرای ساخت و اجرای اين سرود و همزمان وقوع انقلاب ايران را در يکی از شهرهای کوچک شمالی به تصوير می کشد.
همان جا خالقی موسیقی آن را می نویسد. بنان نیز آن را می خواند. ظرف یک هفته، تصنیف ای ایران با یک ارکستر بزرگ ساخته می شود.
متن کامل سرودبه این شرح است:
ای ایران ای مرز پر گهر/ ای خاکت سرچشمه هنر
دور از تو اندیشه بدان/ پاینده مانی ، تو جاودان
ای دشمن ار تو سنگ خاره ای ، من آهنم/ جان من فدای خاک پاک میهنم
مهر تو چون شد پیشه ام/ دور از تو نیست اندیشه ام
در راه تو کی ارزش دارد این جان ما/ پاینده باد ، خاک ایران ما
سنگ کوهت در و گوهر است/ خاک دشتت بهتر از زر است
مهرت از دل کی برون کنم/ بر گو بی مهر تو چون کنم
تا گردش جهان و دور آسمان بپاست/ نور ایزدی همیشه رهنمای ما است
مهر تو چون شد پیشه ام/ دور از تو نیست اندیشه ام
در راه تو کی ارزشی دارد این جان ما/ پاینده باد ، خاک ایران ما
ای ایران ای خرم بهشت من/ روشن از تو سرنوشت من
گر آتش بارد به پیکرم/ جز مهرت بر دل نپرورم
از آب و خاک و مهر تو سرشته شد گلم/ مهر اگر برون رود تهی شود دلم
مهر تو چون شد پیشه ام/ دور از تو نیست اندیشه ام
در راه تو کی ارزشی دارد این جان ما/ پاینده باد خاک ایران ما

+ نوشته شده در  دوشنبه هشتم اسفند 1384ساعت 18:28  توسط زهیر  |